Ανοιχτή επιστολή Πέτρου Γεωργαντζή Ελεγεία για την παλιά Ξάνθεια-Ξάνθη

Κάποτε ήταν μια μεγάλη καπνούπολη. Αρχοντούπολη. Φημισμένη
και ξακουστή όχι μόνο στη Θράκη και τη Μακεδονία ή και όλοκληρη την Ελλάδα
αλλά  και σ΄ολόκληρη την Ευρώπη αν μη και
παραπέρα. Από την Αίγυπτο και τη Συρία μέχρι τη Βιέννη τη Δριέστη, την Οδησσό
και τη Μόσχα.

Με τη Μητρόπολη και τις Εκκλησιές της, τα σχολεία της,
δημοτικά και Γυμνάσιο-Λύκειο, τη Δημαρχία της, τους κινηματογράφους και τά
θέατρά της, τό αστυνομικό της τμήμα, (πιο παλιά και με τα υποπροξενεία της) με
τα πυκνοκατοικημένα σπίτια, μικρά ή μεγάλα, αρχοντόσπιτα η και γήσμπες (χωμένα
μέσα στη γη) των καπνεργατών και επιτηδευματικών, με πολλά παιδιά, σωστά
μελίσσια, αγόρια και κορίτσια και γενικά με ζωντάνια και οργασμό οπού έσφιζε
από ζωή κάθε μαχαλάς, κάθε γειτονιά, κάθε σοκκάκι, κάθε σπίτι. Με τό Αλούτσι
της, τό Ουζούν σοκάκι της, τη Μητρόπολη, το Καβάκι, τον Αγ. Γεώργιο και τον Αγ.
Βλάση, με το μπαλούκ παζάρι της κ.λ.π. 
κ.λπ.

Αρκετα από αυτά τα θυμούμαι και εγώ είτε ως μαθητής είτε
αργότερα και ως κάτοικος αυτής της περίφημης και ξιππασμένης εν πολλοίς παλιάς
πόλης, που οι παλιοξανθιώτες δεν καταδέχονταν ούτε κάν καλημέρα νά πουν στους
πρόσφυγες των νέων πλέον συνοικισμών.

Αληθινά ήταν μια μεγαλοπρεπής, πανώρια και υπερήφανη
αρχόντισσα, που σαν την έβλεπες τη ζήλευες και την καμάρωνες για την ομορφιά
και τη χάρη της.

Με το πέρασμα όμως του χρόνου η κυρά αρχόντισσα σιγά-σιγά
άρχισε να χάνει την λαμπρότητα και την στιλπνάδα της. Άρχισε να ξεφτάει και να
γεμίζει ρυτίδες και  ένα ένα από τα
κοσμήματά της άρχισαν να φεύγουν μακριά της. Αρχισαν να της πέφτουν και τά
δόντια της και νά ξεμακραίνουν από κοντά της τα ίδια τηε τα παιδιά.

Πρώτα έφυγε  το
μπαλούκ παζάρ (από τη σημερινή πλατεία Γ. Λαδά ή Αντίκα) Έπειτα το αστυνομικό της
τμήμα (από την πλατεία μητροπόλεως) έπειτα το Γυμνάσιο-Λύκειο της και όχι μόνον
έφυγε αλλά και γκρεμίστηκε για να μην υπάρχει ούτε ως ανάμνηση της ιστορίας της
πόλης (τάχα ως ετοιμόρροπο, δεν μπορούσε να αναστηλωθεί!!)  Ακολούθησε το κλείσιμο των κινηματογράφων της
(Ηλύσια και Ολύμπια). Τώρα έφυγε και η Δημαρχία της, που όπως να το κάνουμε
έδινε κάποια ζωντάνια στην παλιά πόλη.

Το μόνον που απομένει, ως ανάμνηση μάλλον του λαμπρού
παρελθόντος της, είναι το  Μητροπολιτικό
οίκημα και, ευτυχώς, οι Εκκλησιές της, πού σε πείσμα των καιρών και
λειτουργούν  αλλά και προσελκύουν πλήθη πιστών
ακόμη και από την υπόλοιπη Ξάνθη για να λειτουργηθούν μέσα σε παλιούς,
ιστορικούς ναούς, όπου η ατμόσφαιρα και οι εικόνες αναδίδουν το άρωμα της
παλιάς μέχρι και βυζαντινής εποχής. Αλλά και αυτές έως πότε;  Βλέπετε οι πιέσεις των κρατούντων στην Ελλάδα
και το Εξωτερικό ζητούν να μειωθεί ο αριθμός των κληρικών σε κάθε μητρόπολη, οπότε
μοιραία κάποτε ίσως έρθει η μέρα που θα δούμε 
να λειτουργούν μόνον μία ή δύο, από τις 5 που υπάρχουν (αλλά λειτουργούν
οι 4 ) της παλιάς πόλης.

Και ως να μη φθάνουν όλα αυτά οι κάτοικοι της παλιάς πόλης
είτε πεθαίνοντας αφήνουν έρμαια τα σπίτια τους είτε (οι απόγονοί τους, τα
παιδιά και τα εγγόνια τους) ένας-ενας, οικογένεια προς οικογένεια εγκαταλείπουν
τα πατρογονικά τους σπίτια και σπεύδουν να κατοικήσουν στην νέα πόλη με τα
άνετα διαμερίσματα  και τις λοιπές
παροχές τους.

Σήμερα σ΄ όποιο δρόμο της παλιάς πόλης βρεθείτε θα δείτε
είτε άδεια σπίτια, είτε ερείπια και χαλάσματα. Πάρτε παράδειγμα στην οδό Ορφέως
(στην παλιά Εγνατία ή μέση οδό της παλιάς πόλης) πόσα κενά και όχι απλά
ερημωμένα αλλά ερειπωμένα σπίτια υπάρχουν. Θέλετε την οδό Αντίκα; Τώρα πού
φεύγει και η Δημαρχία από τό αρχοντικό των Κουγιουμτζογλαίων (γωνία Ορφέως και
Αντίκα) όλος σχεδόν ό δρόμος μέχρι την πλατεία της Μητροπόλεως  είναι έρημος από ανθρώπους. Συνολικά στο
δρόμο αυτό σήμερα μένουν μόνον 5-6  άτομα,
και αυτοί μεγάλοι, έτοιμοι όλοι προς έξοδο. Ακόμη και αυτό το λεγόμενο σπίτι
του Χατζηδάκι (στην πλατεία Μητροπόλεως), όχι μόνον είναι κενό αλλά ετοιμόρροπο
με την σκεπή να έχει πέσει, όπως και εκείνο που είναι αντίκρυ από το καφέ
«Ερμής»  επί της Ορφέως.

Επί της οδού Αντίκα πάλι λίγο πιο πάνω αντίκρυ από την αυλή
του σχολείου υπάρχουν δύο κενά σπίτια, πού ενώ αναστηλώθηκαν και αναπαλαιώθηκαν
και ανήκουν στο βαρύγδουπο αλλά κενό περιεχομένου «Διεθνές Δημοκρίτειο ιδρυμα»
είναι κενά και μέρα με την ημέρα όλο και καταστρέφονται περισσότερο.

Δεν θέλω νά επεκταθώ περισσότερο. Νομίζω ότι από αυτά τα
λίγα πού είπα όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι το θέμα της παλιάς πόλης Ως διατηρητέος
οικισμός καθημερινά όλο και περισσότερο φθίνει.

Καλή ως θαυμάσια η βούληση να διατηρηθεί ο παλιός οικισμός
της Ξάνθης ως διατηρητέος αλλά για να είναι διατηρητέος πρώτα-πρώτα δεν πρέπει να
εγκαταλείπεται από τις αρχές και τις υπηρεσίες που υπήρχαν μέσα σ΄αυτήν και
έδιναν ζωντάνια, ελπίδα και  βεβαιότητα.
Καί δεύτερον δεν μπορεί να διατηρείται ένας οικισμός μόνον και μόνον γιατί
αποφασίσθηκε κάποτε με κάποια απόφαση, για την οποίαν κάποιοι σεμνύνονται. Για
νά διατηρηθεί και νά υπάρχει ο «διατηρητέος οικισμός» όπως έλεγε ο Δημοσθένης «
δει χρημάτων» γιατί « άνευ τούτων ουδέν εστι γενέσθαι των δεόντων». « Μέ τα
λόγια ανώγεια και κατώγεια» έλεγε η γιαγιά μου.

Καυχιέται π.χ. ο εκάστοτε Δήμαρχος και τα δημοτικά Συμβούλια
για τον παραδοσιακό οικισμό της παλιάς πόλης και φέρνει τους εκάστοτε
φιλοξενούμενους του νά την περιηγηθουν για μια –δυό ώρες ή νά στήσουν κάθε
χρόνο για μια εβδομάδα τις «γιορτές της παλιάς πόλης». Αλλά κ. Δήμαρχε και
λοιποί άρχοντες και συμπολίτες η παλιά πόλη δεν έχει την ανάγκη μόνον της
φροντίδας και της αγάπης σας μόνον μια εβδομάδα τό χρόνο αλλά και τις 52
εβδομάδες, και μάλιστ όχι μόνον  κάποιες
ώρες της ημέρας αλλά ολόκληρο το εικοσιτετράωρο. Ελάτε π.χ. ένα βράδυ του
χειμώνα νά περιδιαβήτε την παλιά πόλη. Θα πω εκείνο που είπε ο Ουγκώ «Ερημιά
παντού…». Αγρίλα σε πιάνει γιατί η παλιά πόλη έχει στερηθεί των κατοίκων της
και τους στερήθηκε από την ολιγωρία και την αδιαφορία αν μη εγκληματική
καταπίεση των κατοίκων της νά συμμορφωθούν προς ωρισμένες (πολύ καταθλι-πτικές)
υποδείξεις και απαιτήσεις των κατά καιρούς αρμοδίων υπαλλήλων που αντί νά
βοηθούν τους κατοίκους της νά επανοικοδομήσουν τά σπίτια τους τους βάζουν όρους
και τροχοπέδες που είναι αδύνατον ή πάρα πολύ πολυδάπανες για νά εφαρμοσθούν,
με αποτέλεσμα νά  αγανακτούν αυτοί και νά
εγκαταλείπουν κάθε προσπάθεια επανοικοδομήσεως της πατρογονικής τους εστίας και
νά παίρνουν τά μάτια τους προς την νεά πόλη ή νά τα πωλούν….

Κύριε Δήμαρχες και λοιπό συμπολίες μου, μια λαϊκή αλλά σοφή
ρήση λέγει «καλό είναι να παινεύεις το χωριό αλλά να κάθεσαι στην πόλη». Αυτό
κάνετε και όλοι εσείς που κόπτεσθε για το διατηρητέο της παλιάς πόλης. Όλοι το
θέλουμε αλλά μόνον για να το θαυμάζουμε ως τουρίστες ή έστω για νά καυχιέμαστε
αλλά να μη βιώνουμε τα προβλήματά της.

Για να μη σας κουράσω περισσότερο θα κλείσω μια φράση που
είπα μπροστά από 40 περίπου χρόνια όταν πρωτοδημιουργήθηκε τό θέμα του
διατηρητέου της παλιάς πόλης σε μια συνεδρίαση παραγόντων της πόλης και
περιοχής μέσα στην αίθουσα του (τότε) Δημοτικού Συμβουλίου και που νομίζω ότι
ισχύει αλλα εύχομαι να παύσει να ισχύει. Είπα λοιπόν τότε και επαναλαμβάνω με
παρρησία σήμερα:

«Προσέξτε κύριοι, γιατί νομίζω ότι τελικά στην παλιά πολη ή
ποντίκια και κου-νάβια θα κυνηγούμε ή θα την μετατρέψουμε σε Μυστρά αν μη σε
Λευκωσία».